Teks eksposisi iku teks kang isine panemu utawa usul ngenani samubarang. Jaman saiki, teks eksposisi uga diarani teks argumentasi sesisih. Diarani mengkono jalaran pangrakite teks eksposisi didhasari
karep ngukuhi panemu utawa usule kanthi pawadane/alesane pangrakit dhewe tanpa mbandhingake pawadane wong liya.
Teks eksposisi tedhak siten
TEDHAK SITEN
Tedhak siten iku salah sawijine upacara adat Jawa kanggo bocah umur 7 lapan utawa 245 dina. Nalika iku bocah lagi sepisanan ajar mlaku. Selapan yaiku kombinasi 7 dina ing kalender internasional lan 5 dina ing kalender Jawa. Selapan iku pendhak 35 dina pisan. Tedhak siten asale saka rong tembung, yaiku "tedhak" utawa idak tegese mudhun lan "siten" saka tembung siti kang tegese bumi. Dadi tedhak siten nduweni arti ngidakake sikil ing lemah/pertiwi. Tedhak siten nggambarake kasiapan bocah kanggo nglakokake kauripan kang bener ing mangsa ngarep.
Upacara tedhak siten nduweniteges cedhake manungsa karo bumi. Awit nglakokake kauripan kang apik lan becik ing bumi lan tetep ngruwat lan njaga bumi. Iku kanggo ngelingaken menawa bumi wis
menehi akeh banget barang kang dibutuhake kangge uripe manungsa. Ing budaya Jawa ana kapitayan masyarakat ngenani bab tedhak siten, yaiku yen lemah iku nduweni makna ghoib lan dijaga Bathara Kala, mula kanggo ngendhani kadadean sing ora becik dianakake upacara tedhak siten.
Kaya dene upacara adat liyane, tedhak siten uga nduweni piranti lan ubarampe,
yaiku:
1. Pengaron sing diisi kembang setaman.
2. Kurungan, kanggo nggambarake yen donyane anak isih sithik utawa ciut.
3. Werna-werna barang sing diselehake sajroning kurungan kang nggambarake
suwene urip lan kawajibane manungsa nggolek nafkah, kayata:
a) pari sabengket
b) kapuk sabengket
c) piranti nulis
d) bokor kang diisi beras kuning
e) werna-werna jinis dhuwit
f) mas-masan
4. Klasa sing isih anyar, kanggo lemek ing njeroning kurungan
5. Udhik-udhik utawa dhuwit logam dicampur kembang
6. Andha tebu "Arjuna", yaiku tebu sing wernane ungu kang nggambarake undhak-
undhakane urip sing arep dilakoni anak.
7. Jadah pitung werna, yaiku abang, putih, ireng, kuning, biru, ungu, lan jambon.
Tegese kanggo ngemutake anak yen urip kudu waspada saka goda kang werna-
werna.
8. Bancakan, kayata sega gudhangan (urap-urap) sing didumake marang para
tamu sing rawuh.
Tata carane upacara tedhak siten, yaiku:
Kang kapisan, bocah dituntun ibune mlaku maju lan ngidak jadah 7 werna kang
kagawe saka ketan. Werna-wernane, yaiku abang, putih, ireng, kuning, biru, ungu, lan
jambon. Jadah ditata saka warna sing padhang nganti warna sing peteng. Iku
pralambang tumrap bocah kang bisa ngliwati tantangan ing uripe. Urip iku ora
gampang nanging kabeh alangan sing dirasakake mengko mesthi bakal ana dalan kang padhang tumuju kamulyan lan kasantosan.
Kang kaping pindho, bocah dituntun munggah andha kang kagawe saka wit tebu "Arjuna" banjur mudhun maneh. Tebu saka ukara "antebing kalbu" tegese yaiku tekad
ati kang mantep. Tebu "Arjuna" nglambangaken supaya bocah lelakone kaya Arjuna kang nduweni watak satriya lan nduweni tanggung jawab. Lelakone apik lan seneng tetulung, mbela kabeneran, lan bekti marang negara.
Kaping telu, yaiku bocah dituntun kanggo mlaku ing wedhi (pasi). Bocah iku
nyeker-nyekerake sikile ing pasir, kang nduweni teges nggolek pangan. Karepe bocah bisaa nyukupi kaperluane dhewe menawa wis gedhe.
Kang kaping papat, bocah dilebokake menyang kurungan kang digawe apik lan
dilambari klasa. Ing njerone ana maneka werna bandha-bandha, kaya pari sabengket, kapuk sabengket, piranti nulis, bokor kang diisi beras kuning, werna-werna jinis dhuwit, lan sa jinising mas-masan utawa rerenggan. Kurungan nglambangaken donya, dadi
dikarepake bocah kuwi mlebu donya lan ing njero uripe bisa kacukupan awit saka
pakaryane kang dipilih wiwit cilik.
Kang kaping lima, bapak lan simbahe bocah nyebar udhik-udhik utawa dhuwit
logam dicampur kembang. Karepe supaya si bocah nalika diwasa bisa dadi bocah kang dermawan lan seneng tetulung. Amarga seneng menehi lan seneng tetulung, dheweke gampang nggolek rejeki.
Kang kaping enem, yaiku bocah wau diadusi nganggo banyu setaman kang wis
dicampur kembang-kembang (melathi, mawar, kenanga, lan kanthil).
Kapitu, kang pungkasan urutane upacara, bocah didandani nganggo klambi resik lan apik. Karepe supaya si bocah nduweni dalan urip kang apik lan bisa agawe seneng kaluwargane. Karepe ing uripe, bocah iku bisa arum jenenge lan bisa ngarumake jeneng kaluwargane.
Dene ancase tedhak siten, atur puji sukur marang Gusti Kang Akarya Jagad lan
bocah bisa urip mandiri. Lan bubar iku , para tamu bisa ndhahar panganan kang wis disuguhake.
Ciri-ciri wacan eksposisi:
Sumber:
Tedhak siten iku salah sawijine upacara adat Jawa kanggo bocah umur 7 lapan utawa 245 dina. Nalika iku bocah lagi sepisanan ajar mlaku. Selapan yaiku kombinasi 7 dina ing kalender internasional lan 5 dina ing kalender Jawa. Selapan iku pendhak 35 dina pisan. Tedhak siten asale saka rong tembung, yaiku "tedhak" utawa idak tegese mudhun lan "siten" saka tembung siti kang tegese bumi. Dadi tedhak siten nduweni arti ngidakake sikil ing lemah/pertiwi. Tedhak siten nggambarake kasiapan bocah kanggo nglakokake kauripan kang bener ing mangsa ngarep.
Upacara tedhak siten nduweniteges cedhake manungsa karo bumi. Awit nglakokake kauripan kang apik lan becik ing bumi lan tetep ngruwat lan njaga bumi. Iku kanggo ngelingaken menawa bumi wis
menehi akeh banget barang kang dibutuhake kangge uripe manungsa. Ing budaya Jawa ana kapitayan masyarakat ngenani bab tedhak siten, yaiku yen lemah iku nduweni makna ghoib lan dijaga Bathara Kala, mula kanggo ngendhani kadadean sing ora becik dianakake upacara tedhak siten.
Kaya dene upacara adat liyane, tedhak siten uga nduweni piranti lan ubarampe,
yaiku:
1. Pengaron sing diisi kembang setaman.
2. Kurungan, kanggo nggambarake yen donyane anak isih sithik utawa ciut.
3. Werna-werna barang sing diselehake sajroning kurungan kang nggambarake
suwene urip lan kawajibane manungsa nggolek nafkah, kayata:
a) pari sabengket
b) kapuk sabengket
c) piranti nulis
d) bokor kang diisi beras kuning
e) werna-werna jinis dhuwit
f) mas-masan
4. Klasa sing isih anyar, kanggo lemek ing njeroning kurungan
5. Udhik-udhik utawa dhuwit logam dicampur kembang
6. Andha tebu "Arjuna", yaiku tebu sing wernane ungu kang nggambarake undhak-
undhakane urip sing arep dilakoni anak.
7. Jadah pitung werna, yaiku abang, putih, ireng, kuning, biru, ungu, lan jambon.
Tegese kanggo ngemutake anak yen urip kudu waspada saka goda kang werna-
werna.
8. Bancakan, kayata sega gudhangan (urap-urap) sing didumake marang para
tamu sing rawuh.
Tata carane upacara tedhak siten, yaiku:
Kang kapisan, bocah dituntun ibune mlaku maju lan ngidak jadah 7 werna kang
kagawe saka ketan. Werna-wernane, yaiku abang, putih, ireng, kuning, biru, ungu, lan
jambon. Jadah ditata saka warna sing padhang nganti warna sing peteng. Iku
pralambang tumrap bocah kang bisa ngliwati tantangan ing uripe. Urip iku ora
gampang nanging kabeh alangan sing dirasakake mengko mesthi bakal ana dalan kang padhang tumuju kamulyan lan kasantosan.
Kang kaping pindho, bocah dituntun munggah andha kang kagawe saka wit tebu "Arjuna" banjur mudhun maneh. Tebu saka ukara "antebing kalbu" tegese yaiku tekad
ati kang mantep. Tebu "Arjuna" nglambangaken supaya bocah lelakone kaya Arjuna kang nduweni watak satriya lan nduweni tanggung jawab. Lelakone apik lan seneng tetulung, mbela kabeneran, lan bekti marang negara.
Kaping telu, yaiku bocah dituntun kanggo mlaku ing wedhi (pasi). Bocah iku
nyeker-nyekerake sikile ing pasir, kang nduweni teges nggolek pangan. Karepe bocah bisaa nyukupi kaperluane dhewe menawa wis gedhe.
Kang kaping papat, bocah dilebokake menyang kurungan kang digawe apik lan
dilambari klasa. Ing njerone ana maneka werna bandha-bandha, kaya pari sabengket, kapuk sabengket, piranti nulis, bokor kang diisi beras kuning, werna-werna jinis dhuwit, lan sa jinising mas-masan utawa rerenggan. Kurungan nglambangaken donya, dadi
dikarepake bocah kuwi mlebu donya lan ing njero uripe bisa kacukupan awit saka
pakaryane kang dipilih wiwit cilik.
Kang kaping lima, bapak lan simbahe bocah nyebar udhik-udhik utawa dhuwit
logam dicampur kembang. Karepe supaya si bocah nalika diwasa bisa dadi bocah kang dermawan lan seneng tetulung. Amarga seneng menehi lan seneng tetulung, dheweke gampang nggolek rejeki.
Kang kaping enem, yaiku bocah wau diadusi nganggo banyu setaman kang wis
dicampur kembang-kembang (melathi, mawar, kenanga, lan kanthil).
Kapitu, kang pungkasan urutane upacara, bocah didandani nganggo klambi resik lan apik. Karepe supaya si bocah nduweni dalan urip kang apik lan bisa agawe seneng kaluwargane. Karepe ing uripe, bocah iku bisa arum jenenge lan bisa ngarumake jeneng kaluwargane.
Dene ancase tedhak siten, atur puji sukur marang Gusti Kang Akarya Jagad lan
bocah bisa urip mandiri. Lan bubar iku , para tamu bisa ndhahar panganan kang wis disuguhake.
Ciri-ciri wacan eksposisi:
- Arupa wacan informasi.
- Ana gambar, grafik, karo tabel sing magepokan karo isi wacan.
- Wasananing wacan ana penjelasan.
Wacan eksposisi adate digunakake kanggo mbabar kaweruh utawa ilmu, definisi, pangerten, cak-cakan sawijining kegiatan, metode, cara, lan proses dumadi sawijining kakadeyan utawa bab.
Jenis Wacan eksposisi:
- Wacan sing nuduhake proses.
- Wacan sing nuduhake tuladha.
- Wacan sing nuduhake sebab akibat.
Carane nulis wacan eksposisi:
- Nemtokake underane (Tema) perkara.
- Nemtokake tujuwan.
- Ngumpulake data saka maneka sumber.
- Nyusun cenkorongan (Kerangka) sing cocok karo underan sing dipilih.
- Ngrembakakake (Mengembangkan) Cengkorongan dadi paragraf eksposisi.
Jenis Paragraf eksposisi:
- Eksposisi Definisi
- Eksposisi Klasifikasi
- Eksposisi Klasifikasi
- Eksposisi ilustrasi
- Eksposisi Perbandingan
- Eksposisi Laporan
Sumber:
- http://jv.wikipedia.org/wiki/Tedhak_sit%C3%A8n
- http://sihsusetyaningtyast.blogspot.com/2012/03/tedhak-siten.html)
- Gegaran Nyinau Basa Jawa 2 Kelas XI SMA/SMK/MA
- https://belajarbahasajawa2013-wordpress-com.cdn.ampproject.org/v/s/belajarbahasajawa2013.wordpress.com/2013/12/11/wacan-eksposisi/amp/?amp_js_v=a2&_gsa=1&usqp=mq331AQCKAE%3D#aoh=15791744272863&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&_tf=Dari%20%251%24s&share=https%3A%2F%2Fbelajarbahasajawa2013.wordpress.com%2F2013%2F12%2F11%2Fwacan-eksposisi%2F
Tidak ada komentar:
Posting Komentar